Matbaa kimyasalları, mürekkep ve kâğıttan sonra bir ofset matbaanın en düzenli sarf kalemidir; ama satın alma kararı çoğu zaman 'geçen sefer ne aldıysak' refleksiyle verilir. Oysa yanlış hazne suyu katkısı tonlamayı, yanlış yıkama solventi blanket ömrünü, yanlış toz ise kuruma ve kat lekesini doğrudan etkiler. Bu rehber beş kimyasal grubunu tek tek ele alır, her biri için seçim kriterlerini (su sertliği, pH, iletkenlik, parlama noktası, VOC) açıklar, satın almada sorulacak on soruyu listeler ve litre fiyatı yerine bin tabaka başına maliyetle nasıl karşılaştırma yapılacağını gösterir. Ürün karşılıkları için matbaa malzemeleri rehberimize ve kimyasalların teknik temelleri için baskı kimyasalları rehberine bakabilirsiniz.
01Matbaa kimyasalları nelerdir? Beş ana grup
Ofset baskıda 'kimyasal' denince beş ayrı ürün grubu kastedilir ve her birinin görevi farklıdır. Hazne suyu katkısı (fountain solution) nemlendirme suyunun pH ve iletkenliğini ayarlar, kalıbın basmayan alanlarını mürekkep almaz tutar. İzopropil alkol (IPA) veya alkol ikameleri suyun yüzey gerilimini düşürerek ince ve dengeli bir su filmi oluşturur. Yıkama solventleri blanket, merdane ve kalıptan mürekkep kalıntısını alır. Kalıp kimyasalları (kalıp temizleyici, gam, koruyucu) kalıbın baskı aralarında oksitlenmesini ve kirlenmesini önler. Son grup yardımcı sarflar: anti-set-off toz, kuruma hızlandırıcı, pasta katkıları, lak ve temizlik bezleri. Satın almayı bu beş grup üzerinden planlamak hem stok hem de uyumluluk takibini kolaylaştırır.
| Grup | Görevi | Tipik ambalaj | Seçimde belirleyici kriter |
|---|---|---|---|
| Hazne suyu katkısı | pH ve iletkenlik ayarı, kalıp koruma | 5–20 kg bidon | Su sertliği, IPA oranı, kalıp türü |
| IPA / alkol ikamesi | Yüzey gerilimini düşürme, su filmi | 20 L bidon, 200 L varil | Nemlendirme sistemi, VOC hedefi |
| Yıkama solventi | Blanket, merdane, kalıp temizliği | 5–20 L bidon | Parlama noktası, kauçuk uyumu, kuruma süresi |
| Kalıp kimyasalları | Temizleme, gamlama, koruma | 1–5 L | Kalıp (CTP) tipi, bekleme süresi |
| Yardımcı sarflar | Toz, kurutucu, lak, pasta katkıları | Kutu, kova, 20 kg bidon | Kâğıt gramajı, mürekkep türü, bitiş |
02Hazne suyu katkısı nasıl seçilir? Su sertliği, pH ve iletkenlik
Hazne suyu katkısının doğru seçimi şebeke suyunuzun analiziyle başlar. Sertlik için hedef aralık genellikle 8–12 °dH (yaklaşık 150–250 ppm CaCO₃) kabul edilir; daha yumuşak su emülsiyonu ve köpüklenmeyi artırır, daha sert su kalıpta ve merdanede kireç birikimine yol açar. Ham suyun iletkenliği ideal olarak 300 µS/cm altında olmalı; katkı eklendikten sonra 800–1.500 µS/cm bandı çoğu üretici tarafından çalışma aralığı olarak verilir. Nemlendirme suyunun pH değeri ise 4,8–5,5 aralığında tutulur: daha asidik su mürekkebi kurutmaz ve kalıbı aşındırır, daha bazik su ise kalıbın basmayan alanlarını kirletmeye (tonlama) başlar. Su analizi sonucunuz bu bantların dışındaysa önce ters ozmoz veya yumuşatma gibi bir su hazırlama adımı, ardından sertliğe uygun 'sert su' veya 'yumuşak su' formülasyonlu bir katkı seçmek gerekir.
Katkının dozajı genellikle %2–4 aralığındadır ve üretici TDS'sinde su sertliğine göre tablo halinde verilir. Burada en sık yapılan hata, tonlama görülünce dozajı artırmaktır: fazla katkı iletkenliği yükseltir, mürekkebin su alımını (emülsiyon) bozar ve kurumayı geciktirir. Doğru yaklaşım pH ve iletkenliği her vardiya ölçüp kaydetmek, sapma varsa önce suyu ve dozaj pompasını kontrol etmektir. Su dengesinin baskı kalitesine etkisini ve pratik ayar adımlarını ofset baskıda su dengesi yazısında ayrıntılı anlattık; mürekkep kuruma gecikmelerinde kimyasal payını ise kuruma sorunları yazısında bulabilirsiniz.
Hazne suyu katkısı seçimi bir ürün kararı değil, bir su kararıdır: önce suyun sertliğini ve iletkenliğini ölçün, katkıyı o sonuca göre seçin. Aynı katkı sert suda tonlama, yumuşak suda köpük yapabilir.
03IPA mı, alkol azaltılmış mı, alkolsüz mü?
İzopropil alkol yüzey gerilimini düşürüp nemlendirme suyunu kalıp üzerinde ince ve eşit yaydığı için uzun yıllar standart katkı oldu; geleneksel oran %8–12'dir. Ancak IPA uçucu organik bileşik (VOC) sayılır, yangın riski taşır ve işçi sağlığı açısından sınırlamalara tabidir; AB'de 2010/75/EU Endüstriyel Emisyonlar Direktifi, Türkiye'de ise KKDİK ve iş sağlığı mevzuatı bu kullanımı baskılar. Bu nedenle üreticiler alkol azaltılmış (%3–5 IPA) ve alkolsüz (%0) çalışmaya uygun katkılar geliştirdi. Alkolsüz sisteme geçiş, nemlendirme ünitesinin (merdane kaplaması, soğutma, filtreleme) uygun olmasını ve katkının bu moda göre seçilmesini gerektirir; aksi hâlde su-mürekkep dengesi daralır ve operatörün tolerans aralığı küçülür. Karar makineye göre verilir: modern soğutmalı sürekli nemlendirme sistemleri alkolsüz çalışmaya uygundur, eski sistemlerde alkol azaltılmış kademe daha güvenli bir geçiştir.
| Nemlendirme modu | IPA oranı | Avantajı | Dikkat edilecekler |
|---|---|---|---|
| Geleneksel IPA | %8–12 | Geniş tolerans, kolay ayar | VOC, yangın riski, alkol tüketimi ve maliyet |
| Alkol azaltılmış | %3–5 | VOC ve maliyette düşüş, uyumlu katkı yeterli | Dozaj ve iletkenlik takibi sıklaşır |
| Alkolsüz | %0 | VOC yok, soğutma yükü ve sarf azalır | Soğutmalı sistem, uygun merdane kaplaması ve özel katkı şart |
04Yıkama solventleri: blanket, merdane ve kalıp temizliği
Yıkama solventi seçiminde ilk kriter parlama noktasıdır. Parlama noktası 55 °C ve üzeri olan 'yüksek parlama noktalı' yıkamalar hem depolama ve taşıma sınıfı hem de VOC açısından daha güvenlidir; 21 °C altı ürünler hızlı kurur ama yangın ve buhar riski taşır. İkinci kriter kauçuk uyumudur: agresif solventler blanket yüzeyini şişirir ve merdane kaplamasını sertleştirir; bu yüzden solventin VECTOR baskı blanketleri gibi kullandığınız blanket ve merdane malzemesiyle uyumlu olduğunu TDS'de kontrol edin. Üçüncü kriter kuruma ve geri bulaşma süresidir: otomatik yıkama sistemlerinde çok yavaş kuruyan solvent bir sonraki tabakaya iz bırakır. UV mürekkep basıyorsanız konvansiyonel yıkama yetmez; Zeller+Gmelin UV ofset mürekkepleri için UV uyumlu yıkama ve blanket gerekir. Blanket ömrünü uzatan temizlik ve bakım rutinini blanket seçimi ve bakımı yazısında anlattık.
05Diğer sarf kimyasallar: toz, kalıp koruyucu, lak ve katkılar
Anti-set-off tozu kat lekesini önler; tane boyutu kâğıt gramajına göre seçilir (ince kâğıtta 15–20 µm, karton ve kuşede 25–30 µm) ve nişasta bazlı tozlar lak ve laminasyon sonrası daha az sorun çıkarır. Kalıp temizleyici ve gam, özellikle uzun duruşlarda kalıbın oksitlenmesini önler; kullandığınız CTP kalıbının üreticisi hangi pH aralığını onaylıyorsa o ürün seçilmelidir. Kuruma hızlandırıcı ve pasta katkıları mürekkebe değil sürece eklenir: SAKATA INX CMYK mürekkepleri gibi hızlı kuruyan bir seride çoğu işte katkıya gerek kalmaz; katkı yalnızca üretici oranında ve lot kaydıyla kullanılmalıdır. Yüzey koruma ve parlaklık için Hi-Tech Coatings dispersiyon lak su bazlı olduğu için VOC yükü getirmez, ancak lak ünitesinin temizliği için ayrı bir su bazlı temizleyici gerekir. Kimyasal gruplarının bütünü ve ürün seçimi için matbaa mürekkepleri hub'ına göz atın.
06Satın alma kontrol listesi: tedarikçiye sorulacak 10 soru
1) Ürünün TDS ve güncel GBF'si (Güvenlik Bilgi Formu, KKDİK formatında) var mı? 2) Hazne suyu katkısı hangi su sertliği aralığı için formüle edilmiş ve dozaj tablosu nedir? 3) Katkı IPA'lı, alkol azaltılmış ve alkolsüz modların hangisinde onaylı? 4) Yıkama solventinin parlama noktası, VOC içeriği ve taşıma sınıfı nedir? 5) Solvent kullandığım blanket ve merdane kauçuğuyla (NBR, EPDM, UV uyumlu) test edilmiş mi? 6) Ambalaj seçenekleri ve minimum sipariş miktarı nedir; 20 kg bidon ile 200 L varil arasında litre fiyatı ne kadar değişir? 7) Raf ömrü ve depolama sıcaklığı aralığı nedir; donmaya karşı hassas mı? 8) Lot numarası ve üretim tarihi her ambalajda var mı, lot bazlı izlenebilirlik sağlanıyor mu? 9) Teslim süresi nedir; İstanbul içi aynı gün ve Türkiye geneli 1–2 iş günü mümkün mü? 10) Teknik destek var mı: su analizi, dozaj ayarı ve sorun gidermede sahada veya uzaktan yardım alınabiliyor mu? Bu on sorunun cevabını yazılı alan bir satın almacı, fiyat listesine bakan satın almacıdan daha ucuza üretir.
07Maliyet nasıl hesaplanır? Litre fiyatı değil bin tabaka
Kimyasalda litre veya kilogram fiyatı yanıltıcıdır çünkü tüketim dozaja bağlıdır. Doğru karşılaştırma birimi bin tabaka (veya bin baskı) başına kimyasal maliyetidir: hazne suyu için (dozaj yüzdesi × saatlik su tüketimi × litre fiyatı) ÷ saatlik tabaka sayısı; yıkama için (yıkama başına solvent miktarı × vardiya başına yıkama sayısı × litre fiyatı) ÷ vardiya tabaka sayısı. %3 dozajla çalışan daha pahalı bir katkı, %4 gerektiren ucuz katkıdan iş başına daha ekonomik çıkabilir; parlama noktası yüksek bir solvent daha yavaş uçtuğu için daha az tüketilir. Hesaba IPA tüketimini, fire oranını ve blanket değişim sıklığını da eklediğinizde kimyasalın gerçek maliyeti ortaya çıkar. Fire tarafındaki kazanım için ofset baskıda fire oranını düşürme yazısındaki yöntemler kimyasal maliyetiyle birlikte değerlendirilmelidir.
| Belge | Ne kontrol edilir | Neden önemli |
|---|---|---|
| TDS (Teknik Veri Formu) | Dozaj tablosu, pH/iletkenlik hedefi, uyumlu malzemeler | Doğru dozaj ve makine uyumu |
| GBF / MSDS | Tehlike sınıfı, parlama noktası, KKD, taşıma (UN) bilgisi | İş güvenliği, depolama ve nakliye |
| VOC beyanı | Uçucu organik bileşik yüzdesi | Mevzuat, emisyon raporu, çalışan sağlığı |
| Lot / üretim tarihi | Etiket ve irsaliye eşleşmesi | Raf ömrü takibi ve sorun izlenebilirliği |
| Uyumluluk beyanı | Blanket, merdane, kalıp üreticisi onayı | Ekipman ömrü ve garanti |
08Depolama, raf ömrü ve güvenlik
Çoğu hazne suyu katkısı ve yıkama solventi için üretici raf ömrü 12 ay civarındadır; depolama 5–30 °C aralığında, doğrudan güneş ışığından ve dondan uzak yapılmalıdır. Donan katkı faz ayrışması yaşar ve dozaj tutarlılığını kaybeder. IPA ve düşük parlama noktalı solventler yanıcı sıvı sınıfındadır (IPA taşımada UN 1219, sınıf 3); bu ürünler havalandırmalı, ateş kaynağından uzak ve dökülme havuzlu alanda, kapalı ambalajda saklanır. GBF'nin 7. ve 8. bölümleri depolama ve kişisel koruyucu donanım (eldiven, gözlük, havalandırma) gereklerini verir; satın alma sözleşmesine GBF teslimini yazmak işletmeyi denetimde korur. Boş bidonlar tehlikeli atık sınıfında olabilir; lisanslı geri dönüşüm için tedarikçinin geri alım veya yönlendirme desteği sorulmalıdır.
09SIM'den matbaa kimyasalı satın almak
SIM Baskı Malzemeleri 1983'ten bu yana ofset mürekkep, blanket ve baskı kimyasallarını tek çatı altında tedarik eder; kimyasalı mürekkep ve blanketle birlikte seçmek uyumsuzluk kaynaklı sorunların büyük bölümünü baştan önler. Hazne suyu katkısı, IPA ve alkol ikameleri, yıkama solventleri, kalıp kimyasalları ve yardımcı sarflar stoktan sevk edilir: İstanbul içinde saat 12:00'a kadar verilen siparişler aynı gün, Türkiye geneli 1–2 iş günü içinde teslim edilir. Su analizi, dozaj ayarı ve alkolsüz sisteme geçiş gibi konularda teknik ekibimiz sahada ve uzaktan destek verir. Kullandığınız makine, kâğıt ve mürekkep bilgisiyle bize ulaşın; size uygun kimyasal setini ve bin tabaka maliyet karşılaştırmasını birlikte çıkaralım.
Kaynaklar
Galeri
Sıkça Sorulan Sorular
- Hazne suyu katkısını hangi kritere göre seçmeliyim?
- Önce şebeke suyunuzun sertliğini ve iletkenliğini ölçün: hedef 8–12 °dH ve 300 µS/cm altı ham su. Katkıyı bu sonuca ve IPA oranınıza (geleneksel, azaltılmış, alkolsüz) göre seçin; dozaj genelde %2–4'tür ve çalışma pH'ı 4,8–5,5 olmalıdır.
- Alkolsüz baskıya geçmek için ne gerekir?
- Soğutmalı ve filtreli bir sürekli nemlendirme sistemi, alkolsüz moda uygun merdane kaplaması ve bu mod için formüle edilmiş hazne suyu katkısı gerekir. Eski sistemlerde önce %3–5 IPA ile alkol azaltılmış kademeye geçmek daha güvenli bir yoldur.
- Yıkama solventinde parlama noktası neden önemli?
- Parlama noktası 55 °C ve üzeri solventler yanıcı sıvı sınıfına girmez, daha az VOC yayar ve daha yavaş uçtuğu için daha az tüketilir; depolama, taşıma ve iş güvenliği gereklilikleri de hafifler. Düşük parlama noktalı ürünler hızlı kurur ama yangın ve buhar riski taşır.
İlgili Ürünler
SIM Baskı Malzemeleri
Projeniz İçin Özel Fiyat Alın
Geniş ürün yelpazemiz ve özel renk üretimimiz hakkında bilgi almak için hemen arayın.
