Metalik ve yaldız mürekkepler, ofset baskıda ek ünite veya kalıp olmadan altın ve gümüş efekt veren tek malzemedir; ancak doğru seçilmediğinde mat, kirli ya da sürtünmeyle dökülen bir sonuç üretirler. Seçim beş kararın toplamıdır: ton, pigment tipi, kâğıt, film kalınlığı ve kuruma–lak. Bu rehber PANTONE 871–877 ton tablosunu, kâğıt uyum tablosunu, sıcak yaldız folyoyla karşılaştırmayı ve sipariş öncesi kontrol listesini sunar. Ürünler için EVA COLOR Gold, EVA COLOR Silver ve SCHLENK metalik pigment ve mürekkepleri sayfalarına, metalik grubun diğer türlerle ilişkisi için matbaa mürekkepleri hub'ına bakın.
01Metalik mürekkep nasıl parlar ve bu seçimi nasıl etkiler?
Metalik parlaklık, bronz veya alüminyum plakacıkların mürekkep filmi içinde yatay dizilip ışığı aynasal yansıtmasından gelir. Bu fiziksel gerçek seçimin tüm kurallarını üretir: plakacıkların düzgün yatması için pürüzsüz, kaplı bir yüzey (parlak kuşe) gerekir; yeterli sayıda plakacık için film kalınlığı standart CMYK'dan yüksek olmalıdır; plakacıklar yüzeyde olduğu için sürtünme direnci düşer ve koruyucu lak gerekir; plakacık boyutu büyüdükçe parlaklık artar ama ince tramda baskı kalitesi düşer. Parlaklık, renk değeri L* ile değil 60° gloss ölçümüyle (GU) değerlendirilir; parlak kuşede kaliteli bir metalik ofset mürekkebi 85–95 GU verir.
02Ton seçimi: PANTONE 871–877 tablosu
Altın tonu bronz pigmentin bakır–çinko oranından gelir: bakır oranı yükseldikçe sıcak ve kırmızımsı, çinko yükseldikçe açık ve soğuk altın elde edilir. PANTONE Metallics kataloğundaki 871–876 arası altın tonları ve 877 gümüş, matbaacıların ortak dilidir; tasarım dosyasında "PANTONE 872 C" gibi kodla belirtilmelidir. Tablo, her referansın tonunu ve tipik kullanımını özetler; EVA COLOR Gold serisi bu referanslara karşılık gelen hazır tonlarla üretilir.
| PANTONE referansı | Ton | Pigment | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| 871 C | Yeşilimsi, soğuk altın | Bronz (yüksek çinko) | Kurumsal baskı, sertifika, diploma |
| 872 C | Açık, nötr altın | Bronz | Davetiye, kitap kapağı, kartvizit |
| 873 C | Orta sıcak altın | Bronz | Kozmetik kutusu, broşür vurgusu |
| 874 C | Sıcak, kırmızımsı altın | Bronz (yüksek bakır) | Lüks ambalaj, içecek etiketi |
| 875 C | Bakırımsı altın | Bronz (yüksek bakır) | Şarap, likör, çikolata etiketi |
| 876 C | Koyu bakır–bronz | Bronz | Premium kutu, vintage efekt |
| 877 C | Gümüş | Alüminyum | Teknoloji, kozmetik, otomotiv ambalajı |
03Pigment: bronz mu, alüminyum mu; leafing mi, non-leafing mi?
Altın tonlar bronz (bakır–çinko alaşımı), gümüş tonlar alüminyum plakacıkla üretilir. Alüminyum demir kirliliğine çok duyarlıdır: demir içeren spatula, kap ve merdane kalıntısı gümüş mürekkebin rengini bozar; bu yüzden gümüş için ayrı ekipman kullanılır. Pigmentin "leafing" (yüzeye çıkan, ayna etkisi yüksek ama sürtünmeye zayıf) veya "non-leafing" (filmin içine gömülen, üstüne baskı ve lak alabilen) karakteri, işin üstüne baskı alıp almayacağına göre seçilir: metalik zemine CMYK basılacaksa non-leafing, saf metalik parlaklık isteniyorsa leafing tercih edilir. SIM, pigment tarafında SCHLENK distribütörüdür ve EVA COLOR serilerini bu pigmentlerle üretir.
04Kâğıt ve yüzey: metalik hangi yüzeyde parlar?
Yüzey, metalik sonucun en büyük belirleyicisidir. Parlak kuşe kâğıt plakacıkların düz yatmasını sağlar ve en yüksek GU değerini verir; mat kuşede parlaklık 30–40 GU düşebilir; 1. hamur ve kraft gibi emici yüzeylerde bağlayıcı emilir, plakacıklar düzensiz kalır ve sonuç mat, kirli görünür. Çözüm sırasıyla: daha yüksek pigmentli seri, astar (primer) uygulaması ya da metalik zemin yerine spot vurgu. Metalize karton ve plastikte UV metalik seri gerekir. Tablo, yüzeye göre beklentiyi ve önlemi özetler.
| Yüzey | Beklenen parlaklık | Önlem | Lak |
|---|---|---|---|
| Parlak kuşe (gloss) | En yüksek (85–95 GU) | Standart film; set-off için toz ayarı | Parlak dispersiyon lak |
| Mat kuşe | Orta (düşüş 30–40 GU) | Yüksek pigmentli seri veya primer | Mat/satin lak, sürtünme testi |
| 1. hamur / ofset kâğıt | Düşük | Primer veya opak beyaz altlık; prova zorunlu | Koruyucu lak önerilir |
| Kraft / geri dönüştürülmüş | Düşük, ton kayar | Beyaz altlık + yüksek pigment | Koruyucu lak |
| Karton (ambalaj) | Kuşe kaplı ise yüksek | Katlama hattı çatlağına esnek lak | Esnek dispersiyon lak |
| Metalize karton / plastik | Yüksek (UV ile) | UV metalik seri, yapışma testi, EPDM blanket | UV lak |
05Film kalınlığı, tram ve baskı sırası
Metalik parlaklık film kalınlığıyla artar: parlak kuşede 1,5–2 µm film optimaldir; ince film mat, çok kalın film geç kuruma ve set-off üretir. Dolgu alanlarda ve %40 üzeri tonlarda metalik en iyi görünür; açık tramlarda pigment yoğunluğu düşer ve efekt kaybolur, bu yüzden metalik tramlı geçişler tasarım aşamasında sınırlanmalıdır. Baskı sırası da sonucu belirler: metalik genellikle ilk ünitede basılır, üstüne saydam renkler gelir; metalik üstüne baskı yapılacaksa non-leafing seri ve yapışma testi gerekir. Metalik mürekkep konvansiyonel CMYK'dan yavaş set olabileceği için istif yüksekliği ve toz miktarı ayarlanır. Ayrıntılar yaldız baskı teknikleri yazımızda.
06Kuruma, lak ve haslık
Metalik pigmentler yüzeye yakın durduğundan sürtünme direnci standart mürekkepten düşüktür; ambalaj, kapak ve etiket işlerinde koruyucu dispersiyon lak neredeyse zorunludur. Lak seçiminde iki risk vardır: bazı laklar metalik tonu hafifçe sarartır (önce numune), su bazlı lak tam kurumamış metalik üzerine uygulandığında plakacıkları kaydırabilir (kuruma penceresi). Haslık üç testle doğrulanır: kuru ve ıslak sürtünme testi, ışık haslığı (Blue Wool) ve gerekiyorsa gıda teması için migrasyon. UV metalik serilerde kürlenme derecesi çözücü testiyle kontrol edilir. Depolamada kutu sıkıca kapatılır, açılmış kutuya anti-skin uygulanır; gümüşte demir temasından kaçınılır.
07Metalik mürekkep mi, sıcak yaldız folyo mu?
Karar; parlaklık beklentisi, tiraj ve detay düzeyine bağlıdır. Sıcak yaldız en yüksek ayna parlaklığını verir ama klişe, folyo ve ayrı işlem adımı maliyeti taşır; metalik mürekkep ofset makinesinde tek geçişte basılır, tramlı ve ince detaylı metalik mümkündür, orta ve yüksek tirajda daha ekonomiktir. Pratik kural: 5.000 adedin üzerindeki kutu ve etiket işlerinde metalik mürekkep çoğunlukla daha ekonomiktir; 1.000 adedin altındaki prestij işlerinde ayna parlaklığı önceliklendiriliyorsa folyo tercih edilebilir; ikisi birlikte de kullanılır (zemin mürekkep, logo folyo). Karşılaştırma ve üretim ayrıntıları metalik mürekkep üretimi yazısında.
08Metalik mürekkepte sık karşılaşılan 6 sorun ve çözümü
Metalik mürekkep, pigmentinin plaka (lamel) yapısı nedeniyle konvansiyonel mürekkepten farklı davranır; sorunların çoğu bu yapıyı hesaba katmayan bir baskı ayarından kaynaklanır. Mat ve donuk görünüm genellikle emici kâğıt veya yetersiz film kalınlığından gelir; çözüm parlak kuşe kâğıt, daha yüksek mürekkep verimi ya da zemin altına açık bir alt baskıdır. Merdanelerde ve blankette birikme (pigment yığılması) su-mürekkep dengesinin bozulmasına veya mürekkebin fazla seyreltilmesine işaret eder; dengeyi su dengesi ayarı ile düzeltmek ve seyrelticiyi üretici oranında tutmak gerekir. Sürtünme direncinin düşük olması, yani parmakla silinme, metalik mürekkeplerin yapısal zayıflığıdır ve çözüm koruyucu lak uygulamasıdır. Renk kayması (altının yeşile veya kırmızıya dönmesi) ya yanlış PANTONE tonu ya da bronz pigmentin oksidasyonudur; doğru referans ve zamanında lak koruması bu sorunu önler. Çift baskıda kayıt sorunu ve nokta kapanması ise tram ve film kalınlığı ayarına bağlıdır. Aşağıdaki tablo bu sorunları hızlı teşhis için özetler.
| Sorun | Olası neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Mat, parlamayan yüzey | Emici kâğıt, ince film, yanlış pigment boyutu | Parlak kuşe, film 1,5–2 µm, leafing pigment, alt baskı |
| Merdane ve blankette birikme | Su fazlası, aşırı seyreltme, yanlış yıkama | Su dengesi, üretici oranında katkı, uyumlu yıkama |
| Parmakla silinme, düşük sürtünme direnci | Metalik pigmentin zayıf bağlanması | Dispersiyon veya UV lak, yeterli kuruma süresi |
| Altının renk değiştirmesi | Bronz pigment oksidasyonu, yanlış ton | Doğru PANTONE referansı, lak koruması, hızlı sevkiyat |
| Tramda nokta kapanması, sert geçişler | İnce tram, lamel pigmentin tramı doldurması | Daha kaba tram (120–150 lpi), açık ton için gümüş + şeffaf |
| Kat lekesi, geri bulaşma | Yavaş kuruma, yüksek film kalınlığı | Toz, düşük istif, IR/sıcak hava, kuruma süresini planlama |
09Maliyet: metalik mürekkep iş başına ne kadar tutar?
Metalik mürekkebin kilogram fiyatı konvansiyonel CMYK'nın birkaç katıdır, ancak gerçek maliyet farkı tüketimde ortaya çıkar: parlaklık için gereken yüksek film kalınlığı ve pigmentin düşük örtücülüğü nedeniyle aynı alan için konvansiyonel mürekkebe göre iki ila üç kat daha fazla mürekkep tüketilir. Bu yüzden karşılaştırma iş başına yapılmalıdır: bin tabaka için gereken mürekkep (gram) × kilogram fiyatı + lak maliyeti + ek fire. Aynı hesabı sıcak yaldız folyo için folyo metrajı, klişe ve ayrı bir makine geçişiyle yapınca metalik mürekkep çoğu orta ve yüksek tirajlı işte daha ekonomik çıkar; folyo ise küçük alan ve yüksek parlaklık isteyen düşük tirajlarda avantajlıdır. Maliyeti düşüren üç karar vardır: metalik alanı tasarımda sınırlamak, parlaklık yeterliyse PANTONE 872–874 gibi bronz tonlarını saf altın yerine kullanmak ve metalik rengi doğrudan basıp lakla korumak yerine gerekmiyorsa laksız geçebilecek yüzeyler seçmek. Ürün tarafında EVA COLOR altın ve gümüş serileri ile yüksek parlaklık isteyen işler için SCHLENK metalik mürekkepler tüketim ve parlaklık açısından farklı dengeler sunar; teklif aşamasında iş bazlı tüketim hesabını birlikte çıkarıyoruz.
10Gıda ambalajı, haslık ve mevzuat gereklilikleri
Metalik mürekkep gıda, kozmetik veya oyuncak ambalajında kullanılacaksa seçimde iki ek kriter devreye girer. Birincisi migrasyon: gıdayla dolaylı temas eden ambalajda EU 1935/2004 ve 10/2011 çerçevesine uygun düşük migrasyon formülasyonlu metalik seriler tercih edilmeli, mürekkep her zaman gıdaya temas etmeyen dış yüzeyde kalmalı ve koruyucu lak bu kurala uygun seçilmelidir; bu konunun ayrıntısı gıda ambalajında güvenli mürekkepler yazısındadır. İkincisi haslık: metalik pigmentlerin kendisi ışığa dayanıklıdır, ancak renklendirilmiş metaliklerde (ör. kırmızı altın) toner pigmentinin ışık haslığı Mavi Yün Skalası'nda en az 5–6 olmalı; dış mekân ve vitrin ürünlerinde 7 istenir. Sürtünme haslığı ise Sutherland tipi test cihazıyla ölçülür ve metalik mürekkepte laksız sonuçlar genellikle yetersizdir; şartnamede sürtünme değeri varsa lak zorunlu kabul edilmelidir. Alıcı, TDS'de ışık haslığı, sürtünme direnci ve migrasyon uygunluğunun ayrı ayrı belirtilmesini istemelidir; eksik belge, ambalaj müşterisinin şartnamesinde sonradan sorun çıkarır.
11Sipariş öncesi kontrol listesi
Tasarım dosyasında PANTONE metalik kodu ve kâğıt tipi yazılı mı? Kâğıt parlak kuşe mi; değilse primer veya yüksek pigmentli seri planlandı mı? Metalik üstüne baskı var mı (non-leafing ve yapışma testi)? Lak uygulanacak mı; lak numunesi görüldü mü? Baskı sistemi konvansiyonel mi UV mi (seri buna göre)? Gıda teması varsa düşük migrasyonlu seri ve belge istendi mi? Gümüş için ayrı ekipman ayrıldı mı? Numune ve TDS alındı mı? Bu sorulara verilen cevaplar, teklifin doğru seriyi ve doğru ambalajı içermesini sağlar; SIM, EVA COLOR metalik serilerini numune ve makine başında deneme baskısıyla sunar, özel altın ve gümüş tonlarını laboratuvarda formüle eder. Tüm ürün gruplarının bütünü için matbaa malzemeleri rehberine bakın.
Kaynaklar
Galeri
Sıkça Sorulan Sorular
- PANTONE 871 ile 876 arasındaki fark nedir?
- 871 yeşilimsi ve soğuk, açık bir altındır; 876 koyu bakır–bronz tonudur. Aradaki 872–875 referansları giderek sıcak ve kırmızımsı altına geçer; fark bronz pigmentin bakır–çinko oranından gelir. Tasarımda kod ve kâğıt tipi (C) birlikte belirtilmelidir.
- Metalik mürekkep mat kâğıtta kullanılabilir mi?
- Kullanılabilir ama parlaklık parlak kuşeye göre belirgin düşer (30–40 GU); emici kâğıtlarda sonuç mat ve kirli olabilir. Yüksek pigmentli seri, astar (primer) veya opak beyaz altlık parlaklığı artırır; kritik işlerde hedef kâğıtta numune baskısı şarttır.
- Metalik baskının üstüne lak gerekir mi?
- Ambalaj, kapak ve etiket gibi sürtünmeye maruz işlerde evet: metalik plakacıklar yüzeye yakın durduğundan koruyucu dispersiyon lak sürtünme direncini artırır ve parlaklığı korur. Lak numunesi önceden görülmeli (bazı laklar tonu sarartır) ve metalik tam kuruduktan sonra uygulanmalıdır.
İlgili Ürünler
SIM Baskı Malzemeleri
Projeniz İçin Özel Fiyat Alın
Geniş ürün yelpazemiz ve özel renk üretimimiz hakkında bilgi almak için hemen arayın.
